نقش برجسته حکاکی تاریخ بر دل طبیعت بیان دیدگاه
نقش برجسته چیست؟
نقش برجسته یک اثر هنری است که در آن اشکال روی یک سطح حکاکی می شوند.
به عبارتی دیگر نقش برجسته یک نقاشی سه بعدی است که در آن طرحهای برجسته ای
از جنس خود مجسمه روی آن باقی می ماند و به آن زیبایی خاصی میبخشد.
ایجاد یک نقش برجسته
برای ایجاد یک نقشبرجسته ، ما از کاستن و افزودن استفاده می کنیم.
یعنی ما نیاز داریم که بخش هایی را به سطح صافی که با گل سفال ایجاد کرده ایم ، اضافه کنیم تا کار برجسته تر شود؛
و بخش هایی را با ابزارهای مخصوص این کار از آن کم کنیم.
تا پستی و بلندی لازم در روی نقشبرجسته به وجود آید.
آغاز نقش برجسته
نقش برجسته قدمتی طولانی دارد و استفاده از آن در فرهنگ شرقی و غربی رواج داشته است.
اغلب آن ها را می توان بر روی بناهای تاریخی و حجاری های نقشبرجسته بر روی دیوار های تاریخی مشاهده کرد .
ترکیب و توالی چندین قطعه و یا بخش های مختلفی از یک مجسمه نقشبرجسته می تواند تداعی گر سلسله ای از صحنه ها باشد.
به طور کلی نقش برجسته ها و مواد به کار رفته در آن ها از یک جنس هستند.
تنها برخی موارد اندکی در هنرهای یونانی و صنایع دستی چینی و ژاپنی مشاهده شده
که از منبتکاریهای جواهرنشان و طلاکاری و تکنیک های منبتکاری مختلف در آن ها استفاده شده است.
که در واقع این آثار از استثناها به شمار می روند.
اگرچه خاک رس و چوب از بهترین مواد اولیه ای است که در طراحی های نقشبرجسته می توان از آن ها استفاده کرد.
اما شروع نقش برجسته مربوط به دوران ماقبل تاریخ است
و به کنده کاری ها و ایجاد نقوش برجسته بر روی سنگ ها مربوط می شود.
در نقشبرجسته بیشتر تمرکز بر روی نقاشی کردن است.
و کم تر به استفاده از خطوط توجه می شود و از نقاشی های سیاه قلم هم در این آثار هنری استفاده می شود.
کاربردهای نقش برجسته
استفاده از تکنیک نقش برجسته در دوران ماقبل تاریخ بسیار ساده تر و آسان تر از ساخت یک مجسمه کامل و مجزا بوده است .
و همچنین استفاده از نقش برجسته در
- طراحی صحنه ها و منظره ها
- بسیاری از چهره ها
- همچنین عناصر دیگری مانند چشم انداز ها
- پس زمینه های معماری بسیار مورد استفاده قرار می گرفته است.
تاریخچه نقش برجسته در ایران
نقوش برجسته سنگی که معمولا در کوههای موجود، در کنار جاده ها و همچنین در کنار منابع و سرچشمه های آب به چشم می خورند،
همانند یک رسانه مشترک در سراسر تاریخ ایران و در هنر فارسی به شمار می روند
که از آن ها بیشتر به منظور بیان جلال پادشاهان و همچنین تسلط ایرانیان بر خاک ایران زمین استفاده می شده است.
نقش برجسته در ایران حدودا از زمان لولوبی ها رواج پیدا کرد،
که از جمله آثار به دست آمده از آن زمان می توان به نقش برجسته های سنگی در ایلام اشاره کرد.
کول فرح و اشکفت سلمان در جنوب غربی ایران از جمله نقوشبرجستهی سنگی اولیه در ایران است؛
که تا زمان آشوری ها هم ادامه داشت.
پادشاهان ایرانی معمولا از قدرت و دستاوردهای خود تصاویر نقش برجسته ای بر روی سنگ ها حک می کردند.
کتیبه بیستون
بیستون ، یک کتیبه نقش برجسته بسیار مهم در تاریخ ایران به شمار می رود،
که با استفاده از خط میخی و به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی حجاری شده است.
نقش برجسته نقش رستم
نقش رستم، از سلسله هخامنشی (500-330 قبل از میلاد) به یادگار مانده است،
که شامل چهار مقبره بزرگ می باشد که دارای یک طراحی معماری بسیار بی نظیر و خاص است
و شکل این گورستان بسیار ابتکاری و منحصر بفرد است.
این آرامگاه ها شامل :
- آرامگاه داریوش،
- خشایار شاه،
- اردشیر اول
- و داریوش دوم است.
کتیبه نقش رستم
دارای بندهای مختلفی است
که یکی از نقش های آن شامل پیروزی پادشاه ساسانی شاپور اول سوار بر اسب است،
که والرین امپراتور روم را شکست داده بود.
این نقشبرجسته سنگی به وضوح نمایانگر قدرت و تسلط سلسله ساسانی است که آن را با افتخار در معرض نمایش قرار داده اند.
نقشبرجسته ساسانی ، دیگری هم وجود دارد که صحنه های سرمایه گذاری و جنگ را به تصویر کشیده است.
اولین نقشبرجسته کشف شده در ایران مربوط به ایلام است که حدود 1000 سال قبل از میلاد حکاکی شده است.
نقش برجسته طاق بستان
نقش برجسته بسیار ارزشمند دیگر مربوط به طاق بستان در کرمانشاه است .
که این سنگ نوشته ها هم مربوط به دوران ساسانی در قرن سوم میلادی است .
که در آن تصاویری از تاج گذاری چند پادشاه حکاکی شده است که از آن جمله می توان به خسرو پرویز، اردشیر دوم، شاهپور دوم و سوم اشاره کرد.
نقش برجسته های موجود در فیروز آباد فارس و بیشاپور
از دیگر نقش برجسته های ماندگار و تاریخ در ایران به شمار می روند که در آن ها یک صحنه نبرد به تصویر کشیده شده است.
که البته در حال حاضر بسیار فرسوده شده است.
در برم دلک هم تصویری از یک پادشاه در حال هدیه دادن یک شاخه گل به ملکه خود، به چشم می خورد.
نقش برجسته های ساسانی
در واقع نقشبرجستههای مربوط به دوران ساسانی از مهمترین نقشبرجسته های تاریخی به جا مانده،
در تاریخچه نقش برجسته های ایران در قرن ششم به شمار می روند .
و این آثار در واقع یک مجموعه بسیار مهم از سلسله هشتاد ساله آنان محسوب می شوند.
که البته تعدادی از این آثار که روی گچ حکاکی شده بودند امروزه از بین رفته اند و تنها نقش برجسته های سنگی از این دوران باقی مانده اند.
نقش برجسته سنگی بیستون هم یکی دیگر از آثار هنری و تاریخی نقش برحسته در ایران است
که در آن اثری از دوران های مختلف در تاریخ ایران به چشم می خورد.
نقش برجسته های بیستون و کتیبه که در حدود 500 سال قبل از میلاد و در زمان فرمانروایی داریوش بزرگ ساخته شده اند؛
در مقیاس بسیار بزرگ و خیره کننده ای هستند که نمایانگر قدرت امپراتوری هخامنشی می باشند.
نقشبرجسته امروز
امروزه طراحی های نقشبرجسته را می توان بر روی اجسام و وسایل مختلف و همچنین به شیوه های مختلف حجاری و ایجاد نقوش برجسته انجام داد.
این روش ها می تواند شامل کنده کاری روی سنگ و ریخته گری بر روی فلز صورت پذیرد.
نقوش برجسته بزرگ عموما بر روی سنگ های مرمر، سفالینه ها و اجسام برنزی انجام می شود.
نقوشبرجسته در سطوح کوچکتر هم معمولا در:
- فلزات
- سنگ های گرانبها
- موادی مانند عاج
- گچ کاری ها
- میناکاری ها و سطوح چوبی (به آن منبت کاری گفته میشود) مورد استفاده قرار می گیرند.
پایان/
منبع: مجسمه سازی
