منبت کاری ، هنر نگارش روی چوب بیان دیدگاه

منبت کاری چیست؟

منبت کاری نوعی کنده کاری و حکاکی روی چوب است که به منظور زیباسازی بر روی چوب
انجام می شود.
منبت کار کسی است که با استفاده از خلاقیت و دستان هنرمند خود می تواند نقوشی
برجسته را بر روی چوب به وجود آورد.

برجستگی یک عنصر مهم در منبت کاری است که به خوبی قابل مشاهده است.
برجستگی های اشیا در منبت کاری بر روی چوب نیز برجسته و برآمده از چوب به نظر
خواهد رسید.
این هنر اصیل ایرانی از گذشته تا به امروز همواره مورد توجه بوده و در آثار حجمی و تزئینی
فراوانی به کار گرفته شده است.

چوب، جانمایه‌ی منبت کاری

بدیهی است ماده اصلی و اولیه منبت کاری ، چوب است که می تواند طیف وسیعی از
چوب های جنگلی را شامل شود.
به طور عمده از چوب درختان :

• گردو،
• شمشاد
• و گلابی

در منبت کاری استفاده می شود که با
توجه به طرح باید چوب مناسب را انتخاب کرد.

 

 

دقت در انتخاب چوب 

از آنجایی که چوب مورد استفاده باید بتواند استحکام و زیبایی خود را حفظ کند لازم است
تا در انتخاب چوب سختگیرانه عمل کرد.
چوب استفاده شده باید فشرده و محکم باشد استفاده از چوب های نرم با بافت نه چندان
سخت جایی در منبت کاری ندارد.
علاوه بر فشردگی و استحکام چوب باید به سلامت و یکپارچگی آن نیز توجه شود.

 

تاریخچه منبت کاری

همه هنرهای دستی ایرانی برخاسته از درون مردم است.
در واقع شخص یا اشخاصی در ابداع این هنر چشم نواز نقشی نداشته اند بلکه مردم عادی شروع به حکاکی و کندن روی چوب کردند.
بدون شک چوب از فراوان ترین مواد در تاریخ بشر بوده که همیشه در طبیعت وجود داشته است.
طبق آثار و مدارک موجود می توان به این نتیجه رسید که منبت کاری از حدود 1500 سال پیش در ایران مورد استفاده قرار می گرفته است.
برخی از مورخین و باستان شناسان منبت کاری را به قبل از پادشاهی ساسانیان نسبت می دهند
که می تواند نشان دهنده قدمت این هنر در ایران زمین باشد.

 

دست‌سازهای هنرمندان منبت کار ایرانی

از دست سازهای هنرمندان منبت کار ایرانی می توان یک اثر فاخر را در مسجد
جامع عتیق شیراز دید که مربوط به یک لنگه درب چوبی است که گذر زمان نتوانسته از زیبایی آن کم کند.
باستان شناسان قدمت این درب چوبی را اوایل قرن سوم هجری تخمین زده اند.
این درب زیبا روی چوب تبریزی منبت کاری شده و از چوب گردو ، برای برجسته سازی و
ایجاد نقوش استفاده شده است.
همچنین امروزه هنرمندان ایرانی امروزه، تابلوها و دیوارکوب‌هایی را به این هنر آغشته می‌کنند.

 

 

منبت کاری در طول تاریخ

منبت کاران در طول تاریخ با توجه به اوضاع توانسته اند از ابزار مختلفی در کار منبت استفاده کننده.
مثلا در اوج دوران اسلامی، همچون دیگر هنرمندان در امر ساخت مساجد کوشیدند.

• هنرنمایی معماران،
• کاشی کاران معرق،
• گچبرهای هنرمند،
• سنگتراشان
• و بسیار از هنرمندان خلاق را در ابنیه تاریخی ایران می توان دید.

هر چند برخی از این دست سازهای هنری در طول زمان نابود شده ولی به خوبی می توان
ذوق و هنر منبت کاران را در تزئین رحل قرآن، پنجره های مساجد قدیمی، منبر و موارد بسیار دیگر دید.
در اصفهان و گلپایگان آثار ارزشمندی از هنرمندان منبت کار ایرانی برای بازدید موجود است.
منبت کاری در طی زمان بارها مورد بی مهری قرار گرفت و هنرمندان این رشته بسیار محدود شدند.
به منظور حفظ این هنر اصیل تدریس علمی این رشته هنری در دارالفنون آغاز شد و اساتید
گرانقدری همچون استاد احمد صنیعی، و استاد علی مختاری گلپایگانی برای تدریس منبت کاری به تهران آمدند.
در ادامه استاد علی امامی به تعلیم هنرجویان در این زمینه پرداختند.

 

گنجینه‌های منبت‌کاری ایران

•  درب مسجد جامع عتیق شیراز

قدیمی ترین اثر منبت کاری چوب در ایران متعلق به نیمه اول قرن سوم هجری است.
یک لنگه در چوبی متعلق به مسجد جامع عتیق شبراز می باشد که دارای زیر سازه ای
از چوب تبریزی بوده و روی آن با خلال هایی از چوب گردو و نقش های پر ضلع بسیار زیبایی کار شده است.

 

 

• منبر چوبی مسجد جامع سوریان

منبر چوبی منبت‌کاری گره چینی متعلق به مسجد جامع سوریان
در بوانات استان فارس مربوط به دورۀ ایلخانان (۷۷۱ هجری­ قمری ) است.
این منبر به شماره موزه ۳۲۷۶، یکی از منبرهای ارزشمند
تاریخی ایران و از آثار فاخر موزۀ باستان­ شناسی و هنر دوران اسلامی در موزۀ ملّی ایران به ­شمار می آید.

 

 

• بوفه هفده کشویی

گروه تحت نظر استاد علی امامی، از زبده ترین هنرمندان منبت کار تشکیل شده بودند
که در کارگاه منبت کاری خود هنرهای اصیل و بی نظیر را عرضه می کردند.
برای نمونه می توان از بوفه بزرگی نام برد که تلفیقی از منبت، معرق و مشبک کاری در آن به
چشم می خورد این بوفه دارای 17 کشوی بسیار زیباست و در سال 1319 ساخته شد و
توانست مدال نمایشگاه را نیز به دست بیاورد.

 

 

• ساختمان مجلس سنا

کارگاه منبت کاری، در نمایشگاه دیگری که در سال ۱۳۲۵ از طرف وزارت فرهنگ
در محل فعلی ساختمان مجلس سنا برگزار شده بود شرکت کرد و
با نمایش آثار متعددی از معرق و منبت کاری چوب ، مدال های ارزشمندی دریافت کرد.

 

• میز گرد به وسعت یک متر و پنجاه سانت

سطح آن از طرح‌های شاه عباسی معرق و اطراف پایه‌های آن منبت کاری چوب شده ‌است.
این میز بسیار نفیس در نمایشگاه سازمان صنایع کشور به معرض نمایش گذاشته شد
و مورد توجه و استقبال شرکت کنندگان در نمایشگاه مزبور قرار گرفت و مدال ممتاز نمایشگاه را کسب نمود.
میز مزبور فعلا در موزه هنرهای ملی نگه داری می‌شود.

 

• میز مربع مستطیل به طول ۵ متر و به عرض یک متر و بیست سانت
  

کلیه سطح این میز از عاج و صدف و استخوان و چوب های گوناگون با رنگ‌های طبیعی معرق کاری شده
و اطراف میز از چوب فوفل به‌طور برجسته ساخته شده‌است. پایه ی این میز به سبک معماری است.
میز مزبور در نمایشگاه جهانی بروکسل نمایش داده شد و مورد توجه و استقبال بینندگان و شرکت کنندگان واقع گردید
و به اخذ مدال طلای «گراند پری» بزرگترین و ارزنده‌ترین جایزه نمایشگاه نائل گردید.

پایان/

 

منابع:
مجسمه سازی
افرع دیزاین