تاریخچه فیروزه کوبی

علی رغم فیروزه که نزد ایرانیان قدمتی چندین هزارساله دارد و حتی در کتیبه بنیاد کاخ داریوش از آن با نام “احسایین” یاد شده است، هنر فیروزه کوبی هنر نوینی محسوب می شود و نهایتا عمر آن به یک قرن می رسد. گفته می شود نخستین بار فردی به نام یوسف حکمیان معروف به محمدرضا در مشهد آغازگر این شاخه هنری بوده است ولی بیست سال پس از آن توسط “حاج داداش” به اصفهان رسید و اکنون مرکز این هنر شهر اصفهان است.

در فیروزه کوبی با نشاندن قطعات کوچک سنگ فیروزه به حالت موزاییکی بر سطح ظرف های مسی ، برنجی، نقره ای، ورشو یا برنز، زیورآلات و اشیای تزئینی هنر تازه ای خلق می شود. هرچی فیروزه کوبی پرکارتر، منظم و کم فاصله تر باشد ارزش هنری آن بیشتر است.

امروزه فیروزه کوبی تنها جنبه ی تزئینی ندارد و با به کار رفتن روی محصولاتی کاربردی مانند قندان، گلدان، گلاب پاش، بشقاب، تنگ، جعبه جواهرات، پارچ و… به هنر کارآمد تری تبدیل شده است.

مراحل ساخت

مراحل ساخت محصول فیروزه کوب عبارت است از :

زرگری، فیروزه کوبی، پرداخت کاری

  زرگری

در این مرحله سطح فلز مورد نظر ( مس، نقره، برنج و…) توسط زرگر به کمک دست یا دستگاه پرس ساخته، صاف و صیقلی می شود. در صورتیکه قسمت آماده شده برای فیروزه کوبی سطح زیادی را اشغال نماید و زمینه ی آن خالی به نظر برسد با رشته هایی از همان فلز نقوشی جزیی تر کوچکتر به شکل تزئینی (گل و بوته و غیره) داخل آن قرار داده مجدداً لحیم کاری می کنند.

فیروزه کوبی

استاد فیروزه کوب در مرحله دوم خرده فیروزه هایی که از نظر رنگ و اندازه به یکدیگر مشابهت دارند را جدا و دانه بندی می کند. سپس سطح فلز مورد نظر را گرم کرده و روی سطح گرم شده کمی لاک پودر شده یا اصطلاحا لاک گردویی می پاشند و زمانی که لاک به حالت مذاب درآمد فیروزه را روی آن می چسبانند و فضای خالی بین فیروزه ها را با فیروزه های کوچک تر پر می کنند. حالا قسمت های پوشیده شده از لاک و سنگ فیروزه را به وسیله سنگ، سمباده ” آب ساب” می نمایند تا قسمت های اضافی لاک و برجستگی های جزئی سنگها سائیده شده و صیقلی گردد. در اینجاست که سنگ های فیروزه به رنگ فیروزه ای و لاک به رنگ تقریبا سیاه (قهوه ای تیره) در بین فواصل سنگ ها نمایان می شود.

پرداخت کاری

آخرین مرحله در فیروزه کوبی پرداخت کاری است که روی سطوح فیروزه کوبی شده پلیش زده و بعد روی آن را پلی استر می کشند تا از اثر حفاظت کند و به آن چلوه ی بیشتری بدهد.

هنرمند فیروزه کوب از ابزاری مانند قالب، چکش، دریل، چراغ گاز، چراغ بنزینی، گاز انبر، انبردست، پنس، منقاش، لوله های مختلف فلزی، سوهان و سنگ سمباده بهره می گیرد.

بهتر است بدانید در فیروزه کوبی درجه یک سطح فیروزه و فلز یکی است و خود سنگ فیروزه نیز مسطح و صاف است و فیروزه درجه یک از معادن فیروزه نیشابور استخراج می شود.

این روزها محصول فیروزه کوب می تواند انتخابی اصیل و ایرانی برای هدیه دادن به عزیزان، هنر دوستان و دوستان غیر ایرانیمان باشد.